Śmierć bliskiej osoby to temat trudny, a kiedy dochodzą do tego paragrafy i formalności, głowa może rozboleć jeszcze mocniej. Prawo spadkowe jest jednak nieubłagane – terminy lecą, konsekwencje są dotkliwe, a temat zawiły i nieintuicyjny. Jak sobie w tym poradzić? Co jeśli w Twojej rodzinie pojawia się problem pod tytułem „Spadek po krewnym”? [radca prawny]

W tym wpisie przygotowałam dla Ciebie kilka kroków, które pomogą Ci przejść przez ten cały spadkowy bałagan. Oczywiście nie ma tutaj jednej słusznej drogi, bo każda sytuacja jest inna. Jednak czasami trudno jest ustalić, od czego zacząć, zwłaszcza jeśli ten spadek po krewnym to bardziej problem niż błogosławieństwo. Jeśli próbujesz opracować plan działania, możesz uwzględnić poniższą listę zadań.

Spotkałam się już z sytuacjami, gdzie poszczególne osoby zamartwiały się sprawami długów spadkowych, właściwością sądu, powiadomieniem krewnych, kiedy temat dziedziczenia jeszcze bezpośrednio ich nie dotyczył – znajdowali się oni w „dalszej grupie spadkowej”. Dlatego polecam zawsze w pierwszej kolejności ustalić, czy już sprawą należy się przejmować, a pewne zadania wykonać już teraz. Może się okazać, że spadek po krewny, np. po ciotce odziedziczą jej wnuki i stres w ogóle nie był potrzebny, a podjęte działania (jak oświadczenie o odrzuceniu spadku) i tak nieskuteczne.

Jeśli jednak wiesz, że zostałeś powołany do dziedziczenia, wtedy powinieneś działać – im szybciej tym lepiej.

Nawet jeśli nie jesteś w pierwszej grupie spadkobierców, warto dowiedzieć się, czy w ogóle i na jakich warunkach możesz w tej sprawie dziedziczyć. W tym celu zapoznaj się z zasadami dotyczącymi kolejności dziedziczenia. Pamiętaj, że termin na złożenie odpowiedniego oświadczenia biegnie od dnia uzyskania informacji o tytule swojego powołania, a nie o samym powołaniu. Musisz zatem wiedzieć, kiedy taki tytuł powstaje – co spowoduje, że to ty zostaniesz spadkobiercą a nie ktoś inny, na jakie informacje masz czekać.

Przykład: Umarła Twoja babcia. Wiesz, że w pierwszej kolejności dziedziczy Twój tata. Będziesz jednak powołana do dziedziczenia, jeśli spadek Twój tata odrzuci. Po uzyskaniu tej informacji, będziesz mogła podjąć działania.

W tym miejscu warto też zauważyć specyficzną sytuację → czy jesteś uprawniony do zachowku?
Być może nie znalazłeś się w kręgu spadkobierców, ale jesteś osobą uprawnioną do zachowku – warto zdawać sobie z tego sprawę niezależnie od ustaleń spadkowych.

Jeśli już wiesz, że zostałeś powołany do dziedziczenia, przyszedł czas na podjęcie decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Szczegółowo opisałam ten temat w osobnym wpisie na Blogu, gdzie zapraszam.

Natomiast w wielkim skrócie – masz 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Po upływie tego terminu następuje „domyślne” przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
To bardzo ważna decyzja i nie warto tematu lekceważyć. Dobrodziejstwo inwentarza to dobra ochrona, ale nie kompleksowa – wiąże się z pewnymi trudnościami i obowiązkami.

Na pewno warto w tym wszystkim wiedzieć, że dziedziczenie odbywa się z samej mocy prawa, nie jest tutaj niezbędny jakikolwiek dokument powołujący do dziedziczenia. W praktyce oczywiście z taki „papier” może okazać się potrzebny – żeby po prostu jakoś wykazać, że się spadkobiercą jest albo po prostu żeby listę tych spadkobierców w końcu ustalić.

Bywają sytuacje, kiedy postępowanie spadkowe w ogóle nigdy nie jest prowadzone. Jeśli jednak już się pojawia, to drogi są dwie:

• akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza,
• stwierdzenie nabycia spadku przez sąd.

W sprawach nieskomplikowanych, kiedy wszyscy spadkobiercy mogą stawić się u notariusza, może on przygotować akt poświadczenia dziedziczenia. W pozostałych sprawach, sprawę rozstrzygnąć musi sąd.

O czym warto pamiętać?

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie:

Warto pamiętać, że taki „papier” na dziedziczenie jest punktem wyjścia dla dalszych działań spadkowych. Żeby uzyskać informacje od banku, żeby przenieść własność domu (i wiele innych) należy przedstawić odpowiednie potwierdzenie, że się spadek odziedziczyło.

Jeśli jesteś spadkobiercą, czas na pozostałe kroki w sprawie.

Jeśli dysponujesz już dokumentem potwierdzającym nabycie spadku, zajmij się pozostałymi formalnościami związanymi ze spadkiem. Zadbaj o złożenie odpowiednich oświadczeń w urzędzie skarbowym, banku, Spółdzielni, księgach wieczystych itp. (jeśli nie zrobiłeś tego do tej pory). Czasami takich „drobiazgów” nie ma zbyt wiele, innym razem jest ich aż za dużo, ale nie warto o nich zapominać. Kiedy temat jest jeszcze „na fali”, masz większe szanse, że temat zostanie zamknięty i nie będzie Ci o sobie przypominał w przyszłości.

Na pewno mogą pojawić się sprawy, którymi będzie trzeba zająć się wcześniej. Wiele istotnych decyzji odnośnie spadku podejmiesz dopiero po dopełnieniu formalności, inne będą je wyprzedać lub z nimi się łączyć. Trudno chociażby zawiadomić organ podatkowy o nabyciu spadku i uiścić należny podatek, jeśli nie wiesz, co właściwie dziedziczysz.

Odrębność tego punktu wynika z prostego powodu – wiele formalności załatwisz od ręki i zamkniesz temat. Sprawy finansowe mogą się ciągnąć przez lata. Taka jest zresztą kwintesencja dziedziczenia – przechodzi na ciebie ogół praw majątkowych spadkodawcy. O sprzedaży nieruchomości po pradziadku możesz zdecydować za dwadzieścia lat, na pisma wierzycieli też trochę możesz czekać (aż do przedawnienia).

Skoro wchodzisz w ogół praw majątkowych, pamiętaj o bieżącym regulowaniu należności związanych ze spadkiem – nie możesz przyjąć mieszkania a nie przyjąć opłat za mieszkanie, przyjąć środki na koncie, a nie przyjąć długu związanego z kredytem. W pewnym uproszczeniu działa tutaj zasada „wszystko albo nic”. Jeśli odziedziczyłeś samochód, stajesz się jego właścicielem, masz zatem obowiązki właściciela samochodu.

Jeśli martwisz się o długi spadkowe, pamiętaj o sporządzeniu wykazu inwentarza lub spisu inwentarza. Jest on niezbędny dla ograniczenia Twojej odpowiedzialności. Na pewno nie decyduj się na wypełnienia go „byle jak”. Ochrona dla spadkobiercy działa, jeśli zachowa on należytą staranność.

Podziel spadek

Jeśli spadkobierców jest kilku, mogą pojawić się problemy związane ze wspólnym zarządzaniem spadku. To jest tak jak z każdą współwłasnością i nie zawsze taki stan wspólności warto utrzymywać. Nawet jeśli z innymi spadkobiercami dobrze się dogadujesz. Być może teraz, kiedy jeszcze pozostajesz w dobrej relacji, a znaleźć innych spadkobierców nie jest trudno, to dobry moment, żeby spadek podzielić. Czasami lepiej jest poczekać.

Decyzja powinna być przemyślana, ale nie odkładaj jej na później. Za kilka lat sytuacja może się zmienić, niekoniecznie na korzyść.

Podsumowanie

Przepisy spadkowe w Polsce nie należą do szczególnie przystępnych w ich odbiorze i interpretacji. Na całe szczęście ich stosowanie jest na tyle powszechne, że ukształtowała się stosunkowo stabilna praktyka w ich stosowaniu, a informacje o właściwym postępowaniu można znaleźć w ogólnodostępnych źródłach. Nie oznacza to, że nie można trafić na pułapki – niestety ryzyko jest dosyć spore, a konsekwencje dotkliwe.

Co można zrobić? Przede wszystkim nie ignorować tematu i nie zwlekać. Informacje zawsze dobrze jest weryfikować w kilku źródłach, sprawdzać aktualność publikacji, a w razie wątpliwości – skonsultować sprawę z radcą prawnym.

Pamiętaj, że ten wpis nie jest poradą prawną i nie może stanowić podstawy dla podjęcia decyzji w Twojej sprawie, która może istotnie różnić się od tej typowej. Jeśli chciałbyś omówić ze mną sprawę, Zapraszam do kontaktu

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Zobacz również: